ศาสนพิธีฮัจญ์ ที่มาและเป้าหมาย จากวจนธรรมท่านศาสดาแห่งอิสลาม

ศาสนพิธีฮัจญ์เป็นศาสนกิจสำคัญของอิสลามที่ผู้มีความพร้อมทั้งด้านกำลังกาย กำลังทรัพย์ และเวลามีหน้าที่ต้องประกอบพิธี แต่การทำความเข้าใจฮัจญ์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงขั้นตอนของพิธีกรรม หากยังต้องเรียนรู้ถึงที่มาและเป้าหมายของฮัจญ์ เพื่อให้การจาริกไปยังบ้านแห่งอัลลอฮ์เป็นไปอย่างสมบูรณ์และสอดคล้องกับเจตนารมณ์ที่พระองค์ทรงกำหนดไว้

وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ. وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ. لِّيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّـهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ۖ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ . ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ – الحج : 26-29

และ (จงรำลึก) เมื่อ (ครั้งที่) เราได้ตระเตรียมสถานที่ของบ้านหลังนั้น-ให้ศาสดาอิบรอฮีมได้สร้างบัยตุลลอฮ์ และพระองค์ได้ตรัสกับเขาว่า-เจ้าอย่านำสิ่งใดมาเป็นภาคีต่อข้าและจงทำให้บ้านของข้าสะอาดบริสุทธิ์สำหรับบรรดา    ผู้เวียนรอบ (ฏ่อวาฟบัยตุ้ลลอฮ์) บรรดาผู้ยืนนมาซ ก้มรุกัวะอ์และกราบกรานซุญูด. และจงป่าวประกาศ (เชิญชวนไป) ในหมู่มนุษยชาติเรื่องการทำฮัจญ์ พวกเขาจะมายังเจ้าในสภาพเดินเท้าและขี่บนสัตว์พาหนะเพรียว ในสภาพที่มาจากทุกช่องเขากว้าง-ทุกทิศทุกทาง-อันไกลโพ้น. เพื่อพวกเขาจะได้เป็นประจักษ์พยานถึงคุณประโยชน์สำหรับพวกเขาและจะได้ระลึกถึงพระนามแห่งอัลลอฮ์ในช่วงวันที่รับรู้กัน, (และกล่าวพระนามแห่งอัลลอฮ์ก่อนเชือดสัตว์พลี) ที่พระองค์ทรงประทานปัจจัยอันเป็นปศุสัตว์นั้นแก่  พวกเขา ดังนั้นจงกินเนื้อมันและให้อาหารแก่ผู้ยากลำบากที่ยากจน. จากนั้นก็ให้พวกเขาจัดการ (ชำระ) คราบไคลของพวกเขา[1] และจงทำตามการบนบานของพวกเขา และให้พวกเขาเวียนรอบ (ฏ่อวาฟ) บ้านอันเก่าแก่นั้น. (อัลฮัจญ์ / 26-29)

ศาสนพิธีฮัจญ์จากวจนธรรมท่านศาสดาแห่งอิสลาม

ศาสนพิธีฮัจญ์ สำหรับมุสลิมทุกคนที่มีความพร้อมทั้งกำลังกาย กำลังทรัพย์ และเวลานั้น ถือเป็นศาสนกิจที่เป็นข้อบังคับ (ฟัรดู) ส่วนบุคคลอื่นที่ยังไม่มีความพร้อใน 3 ประการที่กล่าวมาข้างต้นนั้น ก็ล้วนมีความปรารถนาที่จะได้มีโอกาสไปเยือน บ้านแห่งอัลลอฮ์ และ ประกอบศาสนพิธีฮัจญ์ดังกล่าว, อย่างไรก็ดีสิ่งอันสำคัญยิ่งที่มุสลิมทุกคนไม่ว่าเขาเหล่านั้นจะอยู่ในฐานะ “จำเป็นต้องไปประกอบศาสนพฺธีฮัจญ” หรือ “ปรารถนาจะไปประกอบศาสนพิธีฮัจญ์) ควรเรียนรู้ถึงที่มาและเป้าหมายของการนั้นเพื่อทำให้ การจาริกไปยังบ้านแห่งอัลลอฮ์ นี้ มีความสมบูรณ์แบบและบรรลุตามเจตนารมณ์ที่อัลลอฮ์ ซุบฮานะฮุวะตะอาลา ทรงกำหนดไว้

การเรียนรู้หลักธรรมคำสอนของอิสลามที่กล่าวถึงที่มาและเป้าหมายของ ศาสนพิธีฮัจญ์ ที่สำคัญที่สุดและตรงตามเจตนารมณ์ของอิสลามอิสลามากที่สุดก็คือโองการแห่งอัลกุรอานอันเป็นพระดำรัสแห่งอัลลอฮ์ และวจนธรรมของท่านศาสดาแห่งอิสลาม นอกเหนือจากการใช้ปัญญาพิจารณาควบคู่ไปพร้อมกับการไตร่ตรองถึง วิทยปัญญา ดังกล่าว ก็จะทำให้เราเข้าใจใน  ได้ดียิ่งขึ้น

ณ ที่นี้ ขอนำเสนอวจนธรรมท่านศาสดาแห่งอิสลาม ที่ท่านได้กรุณาอธิบายภาพรวมของ  โดยเป็นการอรรถาธิบายความของอัลกุรอานที่กล่าวถึงเรื่องดังกล่าว ดังนี้,

มุอาวิยะฮ์ บินอัมม้าร รายงาจากท่านอิมามญะอ์ฟัร อัศศอดิก ความว่า

إِنَّ رَسُوْلَ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم أَقَامَ بِالْمَدِيْنَةِ عَشَرَ سِنِيْنَ لَمْ يَحُجَّ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللهُ عَلَيْهِ: ﴿وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ﴾[2] فَأَمَرَ الْمُؤَذِّنِيْنَ أَنْ يُؤَذِّنُوْا بِأَعْلَى أَصْوَاتِهِمْ؛ إِنَّ رَسُوْلَ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم يَحُجُّ مِنْ عَامِهِ هَذَا، فَعَلِمَ بِهِ مَنْ حَضَرَ الْمَدِيْنَةَ وَأَهْلُ الْعَوَالِي وَالأَعْرَابُ، فَاجْتَمَعُوا فَحَجَّ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم وَإِنَّمَا كَانُوا تَابِعِيْنَ يَنْتَظِرُوْنَ مَا يُؤْمَرُوْنَ بِهِ فِيَصْنَعُوانَهُ أَو يَصْنَعُ شَيْئًا فَيَصْنَعُونَهُ، فَخَرَجَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم فِي أَرْبَعٍ بَقِيْنَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ، فَلَمَّا اِنْتَهَى إِلَى ذِي الْحُلَيْفَةِ فَزَالَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ اغْتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ الَّذِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَصَلَّى فِيْهِ الظُّهْرَ وَعَزَمَ بِالْحَجِّ مُفْرَداً، وَخَرَجَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْبَيْدَاءِ عِنْدَ الْمَيْلِ الْأَوَّلِ، فَصَفَّ النَّاسُ لَهُ سِمَاطَيْنِ، فَلَبَّى بِالْحَجِّ مُفْرَداً، وَسَاقَ الْهَدْيَ سِتًّا وَسِتِّيْنَ أَو أَرْبَعًا وَسِتِّيْنَ، حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَكَّةَ فِي سَلْخِ أَرْبَعٍ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ، فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَلْفَ مَقَامِ إبْرَاهِيْمَ ع ثُمَّ عَادَ إِلَى الْحَجَرِ فَاسْتَلَمَهُ، وَقَدْ كَانَ اسْتَلَمَهُ فِي أَوَّلِ طَوَافِهِ

ท่านศาสนทูตแห่งอัลลอฮ์อยู่ที่เมืองมะดีนะฮ์เป็นเวลา 10 ปี โดยยังไม่ได้ประกอบศาสนพิธีฮัจญ์, จากนั้นอัลลอฮ์ก็ทรงประทานโองการอัลกุรอานลงมาความว่า  ท่านจึงได้มีบัญชาให้โฆษกได้ป่าวประกาศออกไปว่า ท่านศาสนทูตแห่งอัลลอฮ์จะได้ประกอบศาสนพิธีฮัจญ์ในปีนี้, ผู้ที่อยู่ในเมืองมะดีนะฮ์ ผู้ที่อาศัยอยู่ในเมืองโดยรอบ และชาวอาหรับอาหรับต่างก็รับรู้ประกาศนี้โดยถ้วนหน้ากัน, พวกเขาได้มารวมตัวกัน แล้วท่านศาสนทูตก็ได้นำประกอบศาสนพิธีฮัจญ์ โดยผู้ตามต่างคอยดูว่าท่านมีบัญชาอะไร ก็จะทำไปตามัน้น, ท่านศาสนทูตออกไปทำฮัจญ์ในช่วง 4 วันก่อนสิ้นสุดเดือนษุ้ลเกาะอ์ดะฮ์ เมื่อท่านดำเนินไปถึง ษุ้ลฮุลัยฟะฮ์ เป็นเวลาดวงอาทิคย์คล้อยแล้ว ท่านก็ได้อาบน้ำชำระร่างกาย (ฆุซุ้ล) แล้วก็ได้ออกเดินทางมายังมัสญิดแห่งหนึ่งที่มีต้นไม้อยู่ แล้วท่านก็นมาซซุฮร์ แล้วตั้งเจตนาทำฮัจญ์แบบอิฟรอด และออกเดินไปทางไปยัง อัลบัยดาอ์ แล้วผู้คนก็ตั้งแถวต้อนรับท่าน ท่านได้กล่าว ลับบัยก์ สำหรับฮัจญ์อิฟรอด ท่านได้พา สัตว์เชือดพลีสำหรับศาสนพิธีฮัจญ์ (อัลฮัดย์) 66 ตัว หรือ 46 ตัว ไปถึงเมืองมักกะฮ์ประมาณวันที่ 4 เดือนษุ้ลฮิจญะฮ์ ท่านได้ดินเวียนรอบบัยตุ้ลลอฮ์ (ฏ่อวาฟ) 7 รอบ, นมาซ 2 ร่อกะอะฮ์ หลัง มะกอมอิบรอฮีม (อ.) จากนั้นก็ได้วนกลับไป ฮะญะรุ้ลอัสวัด แล้วทำสัญญาเคารพ (อิสติลาม) ท่านได้ แสดงความเคารพ ดังกล่าวในตอนเริ่มต้น ฏ่อวาฟ.

ثُمَّ قَالَ: إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ، فَابْدَؤُواا بِمَا بَدَأَ اللهُ بِهِ

وَإِنَّ الْمُسْلِمِيْنَ كَانُوا يَظُنُّوْنَ أَنَّ السَّعْيَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ شَيْءٌ صَنَعَهُ الْمُشْرِكُوْنَ، فَأَنْزَلَ اللهُ تعالى: ﴿إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّـهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا﴾ [3] ثُمَّ أَتَى إِلَى الصَّفَا فَصَعِدَ عَلَيْهِ فاسْتَقْبَلَ الرُّكْنَ الْيَمَانِي فَحَمِدَ اللهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، وَدَعَا مِقْدَارَ مَا يُقْرَأُ سُوْرَةُ الْبَقَرَةِ مُتَرَسِّلاً، ثُمَّ انْحَدَرَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَوَقَفَ عَلَيْهَا كَمَا وَقَفَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى فَرَغَ مِنْ سَعْيِهِ

จากนั้นท่านก็กล่าวว่า แท้จริงแล้ว อัศศ่อฟา และ อั้รมั้รวะฮ์ นั้นเป็น ศาสนพิธีเชิงสัญลักษณ์แห่งอัลลอฮ์, พวกท่านจงเริ่มตามที่อัลลอฮ์ทรงได้ริเริ่ม.

บรรดามุสลิมเคยคิดว่า การเดินซะแอระหว่างเนินเขาศ่อฟาและมั้รวะฮ์ นั้นเป็นเรื่องที่บรรดาผู้ตั้งภาคีได้กระทำเอาไว้, อัลลอฮ์จึงได้ทรงประทานอัลกุรอานลงมาว่า , จากนั้นท่านก็เดินไปยัง เนินเขาศ่อฟา แล้วเดินขึ้นไปข้างบนเนิน แล้วหันหน้าไปทาง รุกน์ยะมานี กล่าวถวายการสรรเสริญและถวาย…แด่อัลลอฮ์ ท่านได้วิงวอนขอดุอาอ์ใช้เวลาประมาณอ่านซูเราะฮ์อัลบะก่อเราะฮ์อย่างช้า ๆ จากนั้นท่านก็เดินขึ้นไปบนเนินเขามั้รวะฮ์ ท่านหยุดยืนสักครู่เสมือนที่ศ่อฟา กระทั่งท่านเสร็จสิ้น การเดินซะแอ.

ثُمَّ أَتَى جبرئيل ع وَهُوَ عَلَى الْمَرْوَةِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْمُرَ النَّاسَ أَنْ يُحِلُّوا إِلَّا سَائِقَ الْهَدْيِ

فَقَالَ رَجُلٌ: أَنُحِلُّ وَلَمْ نَفْرُغْ مِنْ مَنَاسِكِنَا ؟ فَقَالَ: نَعَم

قَالَ ع : فَلَمَّا وَقَفَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم بِالْمَرْوَةِ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنَ السَّعْيِ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ بِوَجْهِهِ فَحَمِدَ اللهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ هَذَا جبرئيل-وَأَوْمَى بِيَدِهِ إِلَى خَلْفِهِ-يَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَ مَنْ لَمْ يَسُقْ هَدْيًا أَنْ يُحِلَّ، وَلَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مِثْلَ مَا اسْتَدْبَرْتُ لِصَنَعْتُ مِثْلَ مَا أَمْرْتُكُمْ، وَلَكِنِّي سُقْتُ الْهَدْيَ، وَلَا يَنْبَغِي لِسَائِقِ الْهَدْيِ أَنْ يُحِلَّ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ

قَالَ ع : قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ؛ لَنْخْرُجَنَّ حُجَّاجًا وَشُعُوْرُنَا تَقْطُرُ؟ فَقَالَ لَهُ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم أَمَا إِنَّكَ لَنْ تُؤْمِنَ بَعْدَهَا أَبَدًا، فَقَالَ لَهُ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ ابْنِ جَعْشَمٍ الْكِنَانِي؛ يَا رَسُوْلُ اللهِ، عَلِّمْنَا دِيْنَنَا كَأَنَّمَا خُلِقْنَا الْيَوْمَ، فَهَذَا الَّذِي أَمَرْتَنَا بِهِ لِعَامِنَا هَذَا أَم لِمَا يُسْتَقْبَلُ ؟ فَقَالَ لَهُ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم ؛ بِلْ هُوَ لِلْأَبَدِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، ثُمَّ شَبَّكَ أَصَابِعَهُ بَعْضَهَا إِلَى بَعْضٍ وَقَالَ؛ دَخَلْتُ الْعُمْرَةَ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

จากนั้นท่านญับรออีลก็มาหาท่าน ขณะที่ท่านอยู่ที่มั้รวะฮ์ แล้วบอกให้ท่านสั่งให้ผู้คน ออกจากการครองเอียะห์รอม ได้แล้ว ยกเว้นผู้ที่นำ สัตว์เชือดพลี (ฮัดย์) มา, ชายคนหนึ่งพูดว่า “เราจะออกจากการครองเอียะห์รอม ทั้ง ๆ ที่เรายังไม่เสร็จสิ้นพิธีการกระนั้นหรือ ขอรับ ?”, ท่านกล่าวว่า “ใช่”,

ท่านอิมามกล่าวว่า เมื่อท่านศาสนทูตแห่งอัลลอฮ์หยุดยืนที่ มั้รวะฮ์ หลังสิ้นสุดพิธีการเดินซะแอ แล้วนั้น ผู้คนต่างก็มุ่งตรงมายืนต่อหน้าท่าน, ท่านได้กล่าวถวายการสรรเสริญและ…แด่อัลลอฮ์ แล้วกล่าวว่า “นี่คือญับรออีล-ท่านชี้ไปที่ข้างหลังท่าน-ได้บอกให้ฉันสั่งว่า ผู้ที่ไม่ได้นำสัตว์เชือดพลี (ฮัดย์) มา ก็ให้ออกจากการครองเอียะห์รอมได้ …ฉันก็จะทำเหมือนกับที่ฉันสั่งพวกท่านไป แต่ฉันได้นำสัตว์เชือดพลีมาแล้ว ผู้ที่ไล่ต้อนสัวต์เชือดพลี มาแล้ว ไม่สมควรที่จะออกจากการครองเอียะห์รอม จนกว่าจะให้สัตว์เชือดพลีนั้นไปถึงสถานเชือดพลีของมัน,

ท่านอิมามกล่าวว่า มีคนหนึ่งในกลุ่มชนนั้นพูดขึ้นว่า

وَقَدِمَ عَلِيٌّ ع مِنَ الْيَمَنِ عَلَى رَسُوْلِ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم وَهُوَ بِمَكَّةَ، فَدَخَلَ عَلَى فَاطِمَةَ ع وَهِيَ قَدْ أَحَلَّتْ، فَوَجدَ رِيْحًا طَيِّبَةً، وَوَجَدَ عَلَيْهَا ثِيَابًا مَصْبُوْغَةً، فَقَالَ مَا هَذَا يَا فَاطِمَةُ ؟ فَقَالَتْ: أَمَرَنَا بِهَذَا رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم ، فَخَرَجَ عَلِيٌّ ع إِلَى رَسُوْلِ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم مُسْتَفْتِيًا مُحْرِشًا عَلَى فَاطِمَةَ ع فَقَالَ يَا رَسُوْلَ الهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم ، إِنِّي رَأَيْتُ فَاطِمَةَ قَدْ أَحَلَّتْ وَعَلَيْهَا ثِيَابٌ مَصْبُوْغَةٌ فَقَالَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم: أَنضا أَمَرْتُ النَّاسَ بِذَلِكَ، وَأَنْتَ يَا عَلِيُّ بِمَ أَهْلَلْتَ ؟ قَالَ: يَا رَسُوْلَ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم إِهْلَالًا كَإِهْلَالِ النَّبِيِّ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم فَقَالَ لَهُ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم كُنْ عَلَى إِحْرَامِكَ مِثْلِي، وَأَنْتَ شَرِيْكِي فِي هَدْيِي.

قَالَ ع: وَنَزَلَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم بِمَكَّةَ بِالْبَطْحَاءِ هُوَ وَأَصْحَابُهُ، وَلَمْ يَنْزِلِ الدَّوْرَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَغْتَسِلُوا وَيُهِلُّوا بِالْحَجِّ، وَهُوَ قَوْلُ اللهِ الَّذِي أَنْزَلَهُ عَلَى نَبِيِّهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم ﴿ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا﴾[4]  فَخَرَجَ النِّبِيُّ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم وَأَصْحَابُهُ مُهِلِّيْنَ بِالْحَجِّ حَتَّى أَتَوا مِنَى، فَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَالْفَجْرَ، ثُمَّ غَدَا وَالنَّاسُ مَعَهُ، وَكَانَتْ قُرَيْشُ تُفِيْضُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ-وَهِيَ جَمْعٌ-وَيَمْنَعُونَ النَّاسَ أَنْ يُفِيْضُوا مِنْهَا، فَأَقْبَلَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم وَقُرَيْشُ تَرْجُوا أَنْ تَكُوْنَ إِفَاضَتُهُ مِنْ حَيْثُ كَانُوا يُفِيْضُوْنَ، فَأَنْزَلَ اللهُ عَلَى نَبِيِّهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم ﴿ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّـهَ ﴾[5] ، يَعْنِي ؛ إبراهيم و إسماعيل وإسحاق ع فِي إِفَاضَتِهِمْ مِنْهَا وَمَنْ كَانَ بَعْدَهُمْ، فَلَمَّا رَأَتْ قُرَيْشٌ أَنَّ قُبَّةَ رَسُوْلِ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم قَدْ مَضَتْ، كَأَنَّهُ دَخَلَ فِي أَنْفُسِهِمْ شَيْءٌ لِلَّذِي كَانُوا يَرْجُوْنَ مِنَ الْإِفَاضَةِ مِنْ مَكَانَتِهِمْ، حَتَّى انْتَهَى إِلَى نَمِرَةِ-وَهِيَ بَطْنُ عُرَنَةَ بِحِيَالِ الْأَرَاكِ-فَضَرَبَ قُبَّتَهُ، وَضَرَبَ النَّاسُ أَخْبِيَتَهُمْ عِنْدَهَا.

فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ خَرَجَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم وَمَعَهُ فَرَسُهُ، وَقَدِ اغْتَسَلَ وَقَطَعَ التَّلْبِيَةَ حَتَّى وَقَفَ بِالْمَسْجِدِ، فَوَعَظَ النَّاسَ وَأَمَرَهُمْ وَنَهَاهُمْ، ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ، ثُمَّ مَضَى إلَى الْمَوْقِفِ فَوَقَفَ بِهِ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَبْتَدِرُوْنَ أَخْفَافَ نَاقَتِهِ يَقِفُوْنَ إِلَى جَنْبِهَا فَنَحَّاهَا، فَفَعَلُوْا مِثْلَ ذَلِكَ، فَقَالَ؛ أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّهُ لَيْسَ مَوْضِعَ أَخْفَافِ نَاقَتِي الْمَوْقِفُ، وَلَكِنَّ هَذَا كُلَّهُ مَوْقِفٌ-وَأَوْمَى بِيَدِهِ إِلَى الْمَوْقِفِ-فَتَفَرَّقَ النَّاسُ.

وَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ بِمُزْدَلِفَةَ، فَوَقَفَ حَتَّى وَقَعَ الْقُرْصُ-قُرْصُ الشَّمْسُ-ثُمَّ أَفَاضَ.

وَأَمَرَ النَّاسَ بِالدَّعَةِ حَتَّى انْتَهَى إِلَ الْمُزْدَلِفَةِ-وَهِيَ الْمَشْعَرُ الْحَرَامُ-فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ الْآخِرَةَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ، ثُمَّ أَقَامَ حَتَّى صَلَّى فِيْهَا الْفَجْرَ، وَعَجَّلَ ضُعَفَاءُ بَنِي هَاشِمٍ بِاللَّيْلِ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ لَا يَرْمُوا الْجَمْرَةَ-جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ-حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ، فَلَمَّا أَضاءَ لَهُ النَّهَارُ أَفَاضَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مِنَى فَرَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ.

وَكَانَ الْهَدْيُ الَّذِي جَاءَ بِهِ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم أَرْبَعًا وَسِتِّيْنَ أَو سِتًّا وَسِتِّيْنَ، وَجَاءَ عَلِيٌّ بِأَرْبَعٍ وَثَلَاثِيْنَ أَو سِتٍّ وَثَلَاثِيْنَ، فَنَحَرَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم مِنْهَا سِتًّا وَسِتِّيْنَ، وَنَحَرَ عَلِيٌّ أَرْبَعَ وَثَلَاثِيْنَ بَدَنَةً، وَأَمَرَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ كُلِّ بُدْنَةٍ مِنْهَا جَذْوَةٌ مِنْ لَحْمٍ ثُمَّ تُطْرَحَ فِي بُرْمَةٍ ثُمَّ تُطْبَخَ، فَأَكَلَ رَسُوْلُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَسلَّم مِنْهَا وَعَلِيٌّ وَحَسَيَا مِنْ مَرْقِهَا وَلَمْ يُعْطِ الجَّزَّارِيْنَ جُلُوْدَهَا وَلَا جِلَالِهَا وَلَا قَلَائِدَهَا، وَتَصَدَّقَ بِهِ، وَحَلَقَ وَزَارَ الْبَيْتَ، وَرَجَعَ إِلَى مِنَى، فَأَقَامَ بِهَا حَتَّى كَانَ الْيَوْمُ الثَّالِثُ مِنْ آخِرِ أَيَّامِ التَّشْرِيْقِ، ثُمَّ رَمَى الْجِمَارَ وَنَفَرَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْأَبْطَحِ، فَقَالَتْ لَهُ عائشة: يَا رَسُوْلَ اللهِ، تَرْجِعُ نِسَاؤُكَ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ مَعًا، وَأَرْجِعُ بِحَجَّةٍ ؟ فَأَقَامَ بِالْأَبْطَحِ وَبَعَثَ مَعَهَا عَبْدَ الرَّحمن بِنْ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيْمِ فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ، ثُمَّ جَاءَتْ فَطَافَتْ بِالْبَيْتِ، وَصَلَّتْ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إبراهيم، وَسَعَتْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ أَتَتِ النَّبِي، فَإِرْتَحَلَ مِنْ يَوْمِهِ، وَلَمْ يَدْخُلِ الْمَسْجِدَ، وَلَمْ يَطُفْ بِالْبَيْتِ وَدَخَلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ عَقَبَةِ الْمَدَنِيِّيْنَ وَخَرَجَ مِنْ أَسْفَلِ مَكَّةَ مِنْ ذِي طُوًى.

• เชิงอรรถ

[1] ในที่นี้หมายถึง ตัดหรือโกนผม ตัดเล็บ และอาบน้ำชำระร่างกายให้สะอาดอันเป็นหนึ่งในศาสนพิธีฮัจญ์ ที่บ่งบอกว่าได้สิ้นสุดการครองเอียะห์รอมแล้ว.

[2] الحج / 27

[3] البقرة : 158

[4] آلعمران : 95

[5] البقرة : 199

เชคซัยนุลอาบิดีน ฟินดี้