ท่องโลกปรัชญาอิสลาม : คำนิยม

คำนิยมจากฮุจญะตุลอิสลาม ดร.นัสรุลลอฮ์ เซคอวะตี ผู้แทนมหาวิทยาลัยนานาชาติ อัลมุศฏอฟา

ด้วยพระนามแห่งอัลลอฮ์ผู้ทรงเมตตาผู้ทรงกรุณายิ่ง

เมื่อสิบสี่ศตวรรษที่ผ่านมาพระเจ้าได้ทรงแจ้งข่าวดีให้กับมนุษยชาติด้วยศาสนาที่มีความสมบูรณ์แบบโดยเรียกนามนั้นว่าอิสลาม ซึ่งหมายถึงที่สุดแห่งการยอมจำนนและการเคารพภักดีต่อพระเจ้า เป็นศาสนาที่เชื้อเชิญให้มนุษย์คิดและหาเหตุผลมากกว่าศาสนาอื่น นอกเหนือจากที่คัมภีร์อัลกุรอานที่ได้เน้นย้ำคำว่าสติปัญญาไว้ถึง 49 ครั้งด้วยกัน ก็ยังมีการรายงาน (จากท่านศาสดาและบรรดาอิมาม) ที่เน้นย้ำถึงความสำคัญในเรื่องนี้อีกไม่น้อยเช่นกัน สามารถที่จะกล่าวโดยไม่มีข้อสงสัยใดๆ เลยว่าศาสนาอิสลามมาพร้อมกับการใช้ความคิดและสติปัญญา หลักฐานที่ดีที่สุดเพื่อใช้ยืนยันก็คือการพิสูจน์ด้วยเหตุและผลที่มีอยู่ในคัมภีร์อัลกุรอานตลอดจน(การพิสูจน์ด้วยเหตุและผล)ของบรรดาอิมามผู้บริสุทธิ์ ส่วนสติปัญญาที่อิสลามและบรรดาศาสนทูตแห่งพระเจ้าได้สนับสนุนและกำชับไว้ก็คือสติปัญญาที่นำพาไปสู่ความผาสุกอย่างแท้จริง

ไม่ได้เหนือความคาดหมายแต่อย่างใดที่บรรดามุสลิมได้พยายามค้นหาความรุ่งเรืองทางปัญญาโดยผ่านการศึกษาวิทยาการความรู้จากโลกตะวันออกและตะวันตก  ภายหลังการก่อตัวของขบวนการแปลตำราวิชาการสองศตวรรษได้เริ่มพัฒนาไปสู่การวิพากษ์วิจารณ์และการวิเคราะห์ผลงาน (วิชาการ) ของผู้อื่น

จากวิทยาการความรู้ที่ผ่านเข้ามาสู่โลกอิสลาม ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการใช้ข้อพิสูจน์และการใช้เหตุผลและสติปัญญาก็คือสิ่งที่ตกทอดมาจากปรัชญากรีกโบราณ เป็นการแปลผลงานส่วนใหญ่ของอริสโตเติล ผลงานการอธิบายที่มาจากสำนักอะเล็กซานเดรีย ตำราส่วนใหญ่ของเกเลน (Galen) และบางส่วนจากบทสนทนาของเพลโตที่ถูกแปลเป็นภาษาอาหรับ

นับจากนั้นเป็นต้นมานักคิด เช่น “อัลกินดี” และต่อมาคือ “ฟารอบี” ด้วยการศึกษาผลงานเหล่านี้ ได้พยายามนำเสนอปรัชญาใหม่ที่สอดคล้องหลักคำสอนของศาสนาอิสลาม จนถูกเรียกขานด้วยชื่อ “ปรัชญาอิสลาม” เป็นศาสตร์ที่ค่อยๆ ได้รับการตอบรับและพัฒนาจากบรรดานักคิดมุสลิมที่มีทักษะในด้านนี้เรื่อยมา

ปรัชญาอิสลามจึงมิใช่ปรัชญาในความหมายกว้างอีกต่อไปที่รวมเนื้อหาด้านชีววิทยาวาทศิลป์และสุนทรียศาสตร์ ในทางกลับกันเป็นศาสตร์ที่ใช้แนวทางเหตุผลและปัญญาตลอดจนใช้หลักข้อพิสูจน์ โดยมีประเด็นทั่วไปเกี่ยวกับการดำรงอยู่ (ภวันต์) ตลอดจนการรับรู้ จิตวิญญาณ พระเจ้าและศาสนา

แม้ว่าจะมีนักประวัติศาสตร์ส่วนหนึ่งกล่าวหาว่านักปรัชญามุสลิมเป็นเพียงผู้คิดตามนักปรัชญาชาวกรีก อีกทั้งสิ่งที่ได้ทำก็เป็นเพียงการแปลและการรักษาสิ่งที่ตกทอดมาจากโลกตะวันตก แต่ต้องขอกล่าวเลยว่าการตัดสินเช่นนี้ก็เนื่องจากพวกเขาไม่ได้รู้จักและไม่เคยศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับปรัชญาอิสลาม แต่ทั้งนี้เมื่อชาวตะวันตกได้เข้ามาศึกษาค้นคว้าต่อแนวคิดทางปรัชญาอิสลามก็จะพบว่าสิ่งที่ปรากฏอยู่ในตำราของชาวมุสลิมไม่เคยมีปรากฏอยู่ก่อนในผลงานทางวิชาการที่ตกทอดมาจากนักคิดชาวกรีก โดยถ้าหากกลับไปทบทวนอย่างจริงจังต่อประวัติศาสตร์ย่อมแสดงให้เห็นถึงการรับใช้ที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนต่อความคิดและสติปัญญาของมนุษยชาติจากเหล่าบรรดานักปรัชญาอิสลาม

ในความเป็นจริงแล้วหากความสมบูรณ์แบบที่พบในปรัชญาอิสลามได้พบในปรัชญากรีกโบราณ หรือในปรัชญาตะวันตก ยุโรปและเยอรมันในปัจจุบัน ตลอดจนนักปรัชญาในตะวันตกบางส่วนคงไม่จำเป็นต้องให้ความสำคัญในการศึกษาค้นคว้าอย่างจริงจังต่อหนังสือปรัชญาอิสลาม ปัจจุบันมหาวิทยาลัยที่ก้าวหน้าที่สุดในอเมริกาและยุโรปต่างก็มีสาขา “อบูอะลี ซีนาวิทยา” หรือ    “อบูรอยฮานวิทยา” อีกทั้งดำเนินการค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับผลงานของ”มุลลาศ็อดรอ” “อัลลามะฮ์ ฏอบาฏอบาอี”และนักคิดมุสลิมอีกหลายท่าน

ข้าพเจ้าเองยืนยันได้ว่าได้เคยเห็นนักศาสนวิทยาและนักวิชาการจากยุโรปชาวเยอรมัน อาทิ ฮูเบอร์และโอมาโต้ รอคอยอย่างใจจดใจจ่อต่อการที่จะได้พบกับ “อายาตุลลอฮ์มิศบาห์ ยัซดี” นักปรัชญาที่มีชื่อเสียงแห่งยุคสมัย

หนังสือที่ทรงคุณค่านี้ถูกเขียนโดยเชคกอซิม อัสการี (อัษฎางค์ ขาวจันทร์) นักค้นคว้าวิจัย ที่ได้นำเสนอถึงความเป็นมาของปรัชญาอิสลาม หนังสือที่อยู่ตรงหน้าท่านนี้เป็นข้อมูลที่ได้รับมาจากหนังสือที่ไม่ได้มีในภาษาไทย ได้ถูกรวบรวมและเรียบเรียงมาจากหนังสือในภาษาฟาร์ซีและภาษาอาหรับ เพื่อที่อาจดับกระหายสำหรับผู้ที่สนใจและชื่นชอบ

นอกจากนี้สิ่งที่จะได้รับมาจากการอ่านหนังสือที่อยู่ในมือของท่านเล่มนี้ เป็นคำตอบส่วนหนึ่งที่มีต่อคำถามต่างๆ ที่ว่าผลงานทางวิชาการในตลอดระยะเวลา 12 ศตวรรษที่บรรดานักค้นคว้าวิจัยชาวมุสลิมทิ้งไว้ให้แก่สังคมวิชาการมีอะไรบ้าง? ความอุตสาหะพยายามของบรรดานักวิชาการเหล่านี้เป็นเพียงแค่อธิบายคำกล่าวของบรรดานักวิชาการก่อนหน้าแค่นั้นหรือ? ในประวัติศาสตร์ปรัชญาบทบาทของนักคิดชาวมุสลิม ไม่ได้มีบทบาทใดนอกจากเป็นเพียงสื่อกลางในการส่งถ่ายปรัชญากรีกโบราณไปสู่ยุโรปในยุคสมัยใหม่เท่านั้นหรือ? จากสิ่งที่ถูกรับรู้ทั่วไปว่าปรัชญาอิสลามได้จบลงที่อิบนุซีนา ฆอซาลีและอิบนุรุชด์ โดยที่ภายหลังจากนั้นไม่มีมุมมองทัศนะใหม่ๆ ที่น่าสนใจจากเหล่าบรรดานักปราชญ์ชาวมุสลิมเลยกระนั้นหรือ? ในปรัชญาอิสลามไม่มีเนื้อหาใดที่จะเปรียบเทียบได้กับปรัชญาใหม่ของโลกตะวันตกได้เลยกระนั้นหรือ?

De Lacy O’Leary (ในหนังสือ How Greek Science Passed to the Arabs) ได้กล่าวถึงการส่งผ่านวิทยาการของกรีกสู่โลกอิสลามได้ดังนี้

“สิ่งที่สืบทอดมาจากชาวกรีกถึงชาวอาหรับ (มุสลิม) มิได้เป็นเพียงการถ่ายทอดไปยังผู้อื่นในรูปแบบดั้งเดิมเท่านั้น แต่ต้องบอกกล่าวว่า (วิทยาการ) กรีกมีชีวิตและพัฒนาการที่พิเศษในสภาพแวดล้อมแบบอาหรับ (อิสลาม) ในทางดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์ผลงานทางวิชาการของชาวกรีกและชาวอินเดียถูกรวมเข้าด้วยกันมีการวางระบบใหม่ขึ้นมา ดังนั้นชาวอาหรับจึงมีความก้าวหน้าอย่างมากในสองสาขาวิชานี้ อาจกล่าวได้ว่าศาสตร์แห่งพีชคณิตและตรีโกณมิติแนวราบและทรงกลมเป็นสิ่งที่นักวิชาการอาหรับ (อิสลาม) สร้างสรรค์และพัฒนาขึ้น พวกเขามีทักษะมากในการสังเกตทางดาราศาสตร์และในการจัดทำหนังสือ zij (เป็นดาราศาสตร์อิสลามที่ใช้คำนวณตำแหน่งของดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ดาวและดาวเคราะห์)ไม่เพียงแต่พวกเขาจะพัฒนาสิ่งที่พวกเขาได้เรียนรู้จากชาวกรีกเท่านั้น แต่พวกเขายังศึกษาและเฝ้าสังเกตอย่างละเอียดต่อดาราศาสตร์แบบเก่าอีกด้วย”

จำเป็นต้องเน้นย้ำอีกครั้งว่าหนังสือที่อยู่ตรงหน้านี้ “ท่องโลกปรัชญาอิสลาม” ด้วยความอนุเคราะห์จากพระเจ้าสามารถจะทำให้ท่านเรียนรู้ไปกับคำถามและคำตอบที่กล่าวถึงในข้างต้น

ด้วยความหวังในวันที่อิมามแห่งยุคจะมาปรากฎและประทานน้ำเพื่อดับกระหายแก่โลกจากแหล่งอันนิรันดร์ของท่านและจะไม่ปล่อยให้ข้อสงสัยใดๆ ปราศจากคำตอบ อินชาอัลลอฮ์…

นัศรุลลอฮ์ เซคอวะตี

ผู้แทนมหาวิทยาลัยนานาชาติอัลมุศฏอฟา–

ประเทศไทย, ปีฮ.ศ.1413/ค.ศ.2022

เชค กอซิม อัสการี (อัษฎางค์ ขาวจันทร์)